Historia Białegostoku jest nierozerwalnie związana z kulturą i dziedzictwem społeczności żydowskiej, która przez dziesięciolecia współtworzyła charakter miasta. Pod koniec czerwca mieszkańcy będą mogli uczestniczyć w wydarzeniu, które poprzez muzykę przypomni o jednej z najtragiczniejszych kart tej historii. W ramach obchodów 85. rocznicy spalenia Wielkiej Synagogi odbędzie się recital skrzypaczki Marii Sławek zatytułowany „po – Zachor”.
Koncert zaplanowano na 27 czerwca 2026 r. w Klubie Fama. Wydarzenie będzie częścią corocznych działań upamiętniających ofiary zbrodni dokonanej przez niemieckich okupantów w czerwcu 1941 roku. To właśnie wtedy Wielka Synagoga, jeden z najważniejszych symboli żydowskiego Białegostoku, została spalona wraz z ludźmi znajdującymi się w jej wnętrzu.
Tegoroczny recital nie będzie jednak tradycyjnym koncertem muzyki klasycznej. Program przygotowany przez Marię Sławek został zbudowany wokół tematów pamięci, utraty i nieobecności. To muzyczna refleksja nad miejscami, których już nie ma, ludźmi, których zabrakło, oraz śladami historii pozostającymi w przestrzeni miasta i zbiorowej pamięci.
Muzyka opowiadająca o historii
W repertuarze znalazły się utwory kompozytorów, których biografie i twórczość w różny sposób splatały się z dramatycznymi doświadczeniami XX wieku. Publiczność usłyszy między innymi słynną „Chaconne” Jana Sebastiana Bacha z II Partity d-moll. Dzieło to od lat uznawane jest za jeden z najważniejszych utworów w historii muzyki skrzypcowej, a jego obecność w programie nie jest przypadkowa.
Kompozycja pojawia się również w operze „Pasażerka” Mieczysława Wajnberga – twórcy szczególnie bliskiego Marii Sławek. Utwór wykonywany był także przez członkinie kobiecej orkiestry w niemieckim obozie Auschwitz-Birkenau, przez co zyskał dodatkowy wymiar symboliczny.
Podczas recitalu zabrzmią również kompozycje Paula Ben-Haima, Marka Karminsky’ego, Mieczysława Wajnberga oraz Eugène’a Ysaÿe’a. Program uzupełnią współczesne utwory Lery Auerbach, a także autorska kompozycja Marii Sławek „już prawie nikogo tu nie ma”, której prapremiera odbyła się podczas uroczystości Zachor na terenie dawnego niemieckiego obozu KL Płaszów.
Artystka związana z twórczością Wajnberga
Maria Sławek należy do grona najbardziej cenionych polskich skrzypaczek młodego pokolenia. Koncertowała jako solistka i kameralistka na wielu scenach Europy oraz poza jej granicami. Szczególne miejsce w jej działalności zajmuje twórczość Mieczysława Wajnberga – kompozytora urodzonego w Warszawie, którego życie naznaczyły doświadczenia wojny i Zagłady.
Jako współzałożycielka oraz prezeska Instytutu Mieczysława Wajnberga realizuje liczne projekty popularyzujące dorobek kompozytora. W jej działalności artystycznej ważną rolę odgrywa również edukacja historyczna oraz budowanie pamięci o wielokulturowym dziedzictwie Europy Środkowo – Wschodniej.
Od ubiegłego roku artystka współtworzy także Festiwal Muzyki Żydowskiej im. Rywki Tiktiner w Tykocinie, co dodatkowo wzmacnia jej związki z Podlasiem i historią regionu.
Pamięć zapisana w dźwiękach
Obchody rocznicy spalenia Wielkiej Synagogi od lat mają w Białymstoku szczególny charakter. To nie tylko upamiętnienie ofiar, ale również przypomnienie o znaczeniu żydowskiej społeczności dla rozwoju miasta. Koncert Marii Sławek wpisuje się w tę ideę, pokazując, że pamięć można wyrażać nie tylko poprzez słowa i historyczne wspomnienia, ale również za pomocą muzyki.
Recital „po – Zachor” odbędzie się 27 czerwca o godz. 19 w Klubie Fama przy ul. Legionowej. Wstęp na wydarzenie jest bezpłatny.
(PW)