Jak połączyć dostęp do internetu, transport, usługi publiczne i nowoczesne rolnictwo, aby mieszkańcy wsi mogli wygodnie żyć i pracować bez konieczności przeprowadzki do większych miast? Te zagadnienia znalazły się w centrum Kongresu Smart Village Polska, który 22 października odbył się na Politechnice Białostockiej. Ważnym punktem spotkania był projekt RURALSTRAT, w ramach którego ponad 80 naukowców pracuje nad rozwiązaniami dla obszarów wiejskich, a badacze przeanalizowali już ponad 400 inicjatyw związanych z ideą inteligentnej wsi.
Rozwój obszarów wiejskich wymaga czegoś więcej niż zakupu nowoczesnego sprzętu czy wdrażania kolejnych aplikacji. W poszczególnych miejscowościach problemy mogą wyglądać zupełnie inaczej: w jednej najważniejszy będzie dostęp do szybkiego internetu, w innej transport publiczny, możliwość korzystania z usług medycznych na odległość albo infrastruktura wodno-kanalizacyjna. Dlatego rozmowy o koncepcji smart village koncentrowały się na tym, jak dopasować rozwiązania do rzeczywistych potrzeb mieszkańców, zamiast wdrażać wszędzie ten sam zestaw technologii.
Technologia ma odpowiadać na potrzeby mieszkańców
Podczas kongresu poruszono zagadnienia związane z cyfryzacją, edukacją, odnawialnymi źródłami energii i telemedycyną. Rozmawiano też o możliwościach rozwoju zawodowego oraz nauki bez opuszczania rodzinnych miejscowości. W dyskusji uczestniczyli przedstawiciele administracji rządowej i samorządowej, naukowcy oraz reprezentanci środowiska biznesowego.
Prof. Joanicjusz Nazarko z Politechniki Białostockiej tłumaczył, że inteligentna wieś nie powinna być definiowana wyłącznie przez stopień zaawansowania technologicznego. Nowe rozwiązania mają pomagać w mierzeniu się z konkretnymi problemami, w tym ze zmianami klimatycznymi i niedoborami wody.
Technologia nie stanowi głównego wyznacznika, lecz pełni rolę wspierającą w radzeniu sobie z wyzwaniami, takimi jak zmiany klimatyczne czy brak wody – mówił prof. Joanicjusz Nazarko.
Takie podejście oznacza, że planowanie rozwoju powinno uwzględniać nie tylko dostępne technologie, ale także sytuację demograficzną, warunki środowiskowe i infrastrukturę konkretnej miejscowości. Z punktu widzenia samorządów istotne jest, aby podejmowane decyzje odpowiadały na rzeczywiste potrzeby lokalnych społeczności, a nie prowadziły do inwestycji, które nie przyniosą oczekiwanych efektów.
Ponad 400 inicjatyw przeanalizowanych przez naukowców
Dużą część prac związanych z rozwojem inteligentnych wsi prowadzi Politechnika Białostocka w ramach projektu RURALSTRAT. Uczelnia pełni w nim rolę głównej jednostki naukowej i kieruje pracami badawczo-rozwojowymi. W przedsięwzięcie zaangażowano ponad 80 naukowców, którzy mają przygotować analizy i rekomendacje przydatne przy planowaniu rozwoju obszarów wiejskich.
Badacze przeanalizowali ponad 400 inicjatyw związanych z koncepcją smart village, realizowanych w Polsce, Europie i innych częściach świata. Na tej podstawie opracowali szczegółowe studia kilkudziesięciu wybranych przypadków. Zebrane doświadczenia mają posłużyć jako praktyczne źródło wiedzy dla samorządów poszukujących rozwiązań odpowiadających na lokalne problemy.
Według zapowiedzi przedstawionych przez uczelnię roboczy raport z badań ma wkrótce zostać udostępniony publicznie jako materiał instruktażowy. Jego znaczenie nie ogranicza się do środowiska akademickiego. Wnioski z analiz mają pomóc w kształtowaniu krajowej i unijnej polityki rozwoju wsi, a także dostarczyć samorządom wiedzy potrzebnej przy planowaniu inwestycji.
Projekt zakłada więc połączenie badań naukowych z praktyką administracji i lokalnych społeczności. Chodzi o to, aby doświadczenia z różnych miejscowości pozwoliły rozpoznać rozwiązania, które można wykorzystać w innych warunkach, po uwzględnieniu ich specyfiki.
Bez internetu trudno zatrzymać młodych na wsi
Jednym z konkretnych problemów poruszanych podczas kongresu był dostęp do nowoczesnych sieci telekomunikacyjnych. Obszary pozostające poza zasięgiem odpowiedniej infrastruktury, nazywane „białymi plamami”, mają ograniczone możliwości korzystania z usług cyfrowych. Utrudnia to między innymi pracę zdalną, edukację na odległość i załatwianie spraw urzędowych przez internet.
Bogdan Dyjuk, członek zarządu województwa podlaskiego, zwracał uwagę na pilną potrzebę poprawy sytuacji w tym zakresie. Podkreślał, że odkładanie rozwiązania problemu na odległą przyszłość oznaczałoby ryzyko dalszego dystansu rozwojowego wobec lepiej skomunikowanych obszarów.
Nie możemy odkładać tego na perspektywę roku 2035. Świat ucieknie nam w rozwoju – powiedział Bogdan Dyjuk.
Podobny problem określił wiceminister cyfryzacji Rafał Rosiński, wiążąc dostęp do nowoczesnych sieci z szansami młodych ludzi na pozostanie w rodzinnych miejscowościach. Sam internet nie rozwiąże wszystkich problemów wsi, ale bez odpowiedniej infrastruktury trudno rozwijać zdalną pracę, nowoczesną edukację i usługi cyfrowe.
Minister rolnictwa i rozwoju wsi Stefan Krajewski wskazywał na konieczność łączenia inwestycji w podstawową infrastrukturę – między innymi drogi, wodociągi i kanalizację – z rozwiązaniami wykorzystywanymi w nowoczesnym rolnictwie. W tym obszarze coraz większe znaczenie mają rolnictwo precyzyjne, sztuczna inteligencja oraz cyfrowe narzędzia do zarządzania gospodarstwami i stadami. Wśród analizowanych rozwiązań znajdują się także odnawialne źródła energii i biogazownie, które mogą pomagać w ograniczaniu kosztów prowadzenia działalności rolniczej.
Badania mają pomóc w podejmowaniu decyzji
Kongres Smart Village Polska połączył rozmowę o codziennych problemach mieszkańców wsi z prezentacją prac, które mogą dostarczyć samorządom bardziej uporządkowanej wiedzy o możliwościach rozwoju. W dyskusji uczestniczyli przedstawiciele władz państwowych i regionalnych, w tym minister Stefan Krajewski, wiceminister Rafał Rosiński, marszałek województwa podlaskiego Łukasz Prokorym oraz członek zarządu województwa Bogdan Dyjuk.
Ważnym elementem spotkania była współpraca nauki z instytucjami publicznymi. Politechnika Białostocka, prowadząc prace badawczo-rozwojowe w ramach RURALSTRAT, ma dostarczać dane, które ułatwią ocenę potrzeb infrastrukturalnych i społecznych. Jest to szczególnie istotne w miejscowościach, w których zmiany liczby mieszkańców wpływają na zapotrzebowanie na drogi, sieci komunalne, transport i usługi publiczne.
Organizatorami kongresu były Związek Przedsiębiorców i Pracodawców Województwa Podlaskiego, Politechnika Białostocka, Ministerstwo Cyfryzacji, Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Partnerami strategicznymi wydarzenia były Ministerstwo Cyfryzacji i Województwo Podlaskie.
Wnioski z badań nad inteligentnymi wsiami mają pomóc przejść od ogólnych założeń do rozwiązań możliwych do wykorzystania w konkretnych miejscowościach. Ostatecznie o wartości koncepcji smart village nie zdecyduje liczba wdrożonych technologii, lecz to, czy poprawią one dostęp mieszkańców do usług, ułatwią prowadzenie gospodarstw i zwiększą możliwości nauki oraz pracy bez wyjazdu do dużego miasta.
(PW)