Choć idea „inteligentnej wsi” ma zaledwie dekadę, to właśnie w województwie podlaskim ma szansę stać się wzorem dla całej Polski. Projekt RURALSTRAT, napędzany siłą naukową Politechniki Białostockiej i wspierany przez samorząd oraz rząd, ma przekształcić obszary wiejskie, które stanowią aż 93% powierzchni kraju, w nowoczesne, zrównoważone i atrakcyjne miejsca do życia.
Wizja, która do niedawna mogła wydawać się odległą przyszłością, nabiera realnych kształtów. Jak podkreślają eksperci z Sieci Badawczej Łukasiewicz, partnera projektu, kluczem jest stworzenie mechanizmów i narzędzi, które wykorzystają istniejące w lokalnych społecznościach kompetencje i zaangażowanie. Nie chodzi o narzucanie rozwiązań z zewnątrz, ale o inteligentne wsparcie i rozwój od wewnątrz. Współpraca nauki, samorządu i biznesu ma być tu motorem napędowym, a Politechnika Białostocka stała się dla regionu oknem na innowacje.
Czym jest „Inteligentna Wieś”?
Wbrew pozorom, nie chodzi tu jedynie o naszpikowanie wsi czujnikami i nowinkami technologicznymi. To kompleksowa koncepcja, której celem jest poprawa jakości życia mieszkańców poprzez mądre wykorzystanie technologii. Przedstawiciele Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi tłumaczą to na konkretnych przykładach, które już dziś funkcjonują w regionie – jak choćby zdalny odczyt liczników wody. To drobne udogodnienie pokazuje kierunek:
- ułatwianie codziennego życia,
- oszczędność czasu i zasobów,
- lepsze zarządzanie usługami komunalnymi.
W szerszej perspektywie, „smart village” to także rolnictwo precyzyjne, telemedycyna, zdalna edukacja, cyfrowe usługi dla mieszkańców i wspieranie lokalnej przedsiębiorczości. To wszystko ma sprawić, by wieś stała się konkurencyjna wobec miasta, oferując jednocześnie spokój i bliskość natury.
Nowa filozofia rozwoju
Projekt RURALSTRAT wpisuje się w znacznie szerszą, europejską ideę, którą władze województwa podlaskiego przyjęły za swój priorytet. Marszałek Łukasz Prokorym podkreśla, że celem jest realizacja „prawa do pozostania”. Chodzi o to, by wyprowadzka z rodzinnej miejscowości była zawsze świadomym, swobodnym wyborem, a nigdy koniecznością podyktowaną brakiem pracy, dostępu do dobrej edukacji czy opieki zdrowotnej. Inwestycja w inteligentny rozwój obszarów wiejskich jest więc fundamentem, który ma dać mieszkańcom realną możliwość budowania swojej przyszłości właśnie tam, gdzie są ich korzenie.
Władze regionu nie chcą jednak czekać na odległe efekty wieloletniego projektu. Jak zaznaczył członek zarządu województwa Bogdan Dyjuk, presja na wdrażanie pierwszych rozwiązań jest duża, a koncepcje „smart” już teraz kiełkują w regionie, jak choćby w Suwałkach czy w działaniach lokalnych grup działania. Oczekiwanie jest jasne. Efekty mają być widoczne jak najszybciej.
Rekordowe fundusze
Za projektem stoi również chłodna, ekonomiczna kalkulacja. Minister Stefan Krajewski nie ukrywa, że RURALSTRAT to milowy krok w przygotowaniu strategii, które pozwolą maksymalnie efektywnie wykorzystać ogromne środki z nowej perspektywy budżetowej Unii Europejskiej. Mowa tu o potencjalnie blisko 50 miliardach euro na rolnictwo i przetwórstwo. Dzięki takim projektom, jak ten realizowany na Podlasiu, możliwe będzie precyzyjne zdefiniowanie potrzeb, celów i programów, tak aby pieniądze trafiły tam, gdzie przyniosą największe korzyści, wzmacniając konkurencyjność i odporność polskiej wsi.
Politechnika Białostocka – serce projektu
Impuls do działania wyszedł ze środowiska naukowego. Pomysłodawcą koncepcji jest prof. Joanicjusz Nazarko z Politechniki Białostockiej, a rektor uczelni, dr hab. inż. Marta Kosior-Kazberuk, była siłą napędową, która połączyła partnerów. W projekt zaangażowanych jest blisko 80 naukowców ze wszystkich wydziałów uczelni, co pokazuje jego interdyscyplinarny charakter. Bo „inteligentna wieś” to nie tylko technika, ale też rozwiązania środowiskowe i odpowiedzi na wyzwania społeczne.
Ten ambitny projekt, finansowany przez Narodowe Centrum Badań i Rozwoju w ramach strategicznego programu GOSPOSTRATEG, jest modelowym przykładem współpracy nauki, rządu i samorządu. Jego wyniki mają być skalowalne i posłużyć za wzór dla całego kraju, udowadniając, że technologiczna przyszłość Polski tworzy się nie tylko w metropoliach, ale również w sercu jej obszarów wiejskich.
(Ewa Bochenko / Wideo: Karol Jurczak)