Od 1 maja 2027 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych automatycznie umorzy określone, nieprzedawnione zaległości składkowe powstałe przed 1 stycznia 1999 roku. Dłużnicy nie będą musieli składać wniosków, ale dla części osób skasowanie zobowiązań może mieć konsekwencje przy ustalaniu przyszłej emerytury. Niektórzy będą mogli zrezygnować z umorzenia, jednak po otrzymaniu zawiadomienia będą mieli na to tylko 30 dni.
Zmiana wynika z ustawy z 18 września 2026 roku, opublikowanej w Dzienniku Ustaw 9 listopada pod pozycją 1476. Przepisy przewidują umorzenie z mocy prawa, bez wydawania indywidualnych decyzji przez ZUS. Nie oznacza to jednak, że zniknie każda należność z dawnych lat. Ustawa obejmuje wyłącznie zobowiązania, które nie uległy przedawnieniu i należą do kategorii wymienionych w jej przepisach.
W praktyce chodzi o zaległe składki na ubezpieczenia społeczne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, powstałe na podstawie określonych dawnych regulacji. Razem z nimi umorzone zostaną odsetki za zwłokę, dodatkowe opłaty, opłaty prolongacyjne, koszty upomnienia i egzekucji.
Rezygnacja z umorzenia
Automatyczne skasowanie zadłużenia nie będzie w każdym przypadku wyłącznie korzystną zmianą. Szczególne znaczenie ma sytuacja osób, które zalegają ze składkami na własne ubezpieczenia społeczne. Właśnie w tej grupie umorzenie może wpłynąć na sposób ustalenia przyszłych świadczeń, dlatego ustawodawca przewidział możliwość odstąpienia od tej operacji.
Prawo do rezygnacji obejmie osoby, których zadłużenie wynika z prowadzenia działalności gospodarczej, współpracy przy jej prowadzeniu albo innego tytułu, z którego opłacały składki za siebie. ZUS poinformuje uprawnionych o tej możliwości za pośrednictwem profilu na portalu eZUS. Osobom bez takiego profilu wyśle zawiadomienie na ostatni zgłoszony adres do korespondencji.
Istotne są dwa różne terminy. Przepisy dotyczące zawiadamiania o możliwości odstąpienia od umorzenia zaczną obowiązywać 24 listopada 2026 roku. ZUS będzie miał 30 dni od ich wejścia w życie na powiadomienie uprawnionych osób, natomiast sam zainteresowany otrzyma kolejne 30 dni od doręczenia pisma na złożenie oświadczenia o rezygnacji.
Nie warto odkładać tej sprawy na później. Termin nie podlega przywróceniu, a oświadczenie musi obejmować wszystkie należności objęte umorzeniem, w tym zobowiązania dotyczące pracowników. Nie można go później wycofać ani zmienić. Brak oświadczenia oznacza, że 1 maja 2027 roku ZUS przeprowadzi umorzenie.
Co stanie się z przyszłą emeryturą?
Najważniejsze konsekwencje dotyczą przedsiębiorców i innych osób, które nie opłaciły składek na własne ubezpieczenia społeczne, a także osób z nimi współpracujących. Okres objęty umorzeniem nie zostanie uwzględniony przy ustalaniu kapitału początkowego. Umorzone składki nie zwiększą też podstawy obliczenia emerytury, a sam okres nie będzie zaliczany przy ustalaniu prawa i wysokości emerytur, rent oraz innych świadczeń uzależnionych od odpowiedniego stażu składkowego i nieskładkowego.
Jest jednak istotne rozróżnienie. W przypadku osób, za które składki powinien odprowadzić pracodawca, umorzenie jego zobowiązań nie pozbawi ubezpieczonych prawa do świadczeń ani nie wpłynie na ich wysokość. Taką ochronę przewiduje odrębny przepis ustawy.
Okres objęty umorzeniem zachowa natomiast znaczenie przy ustalaniu stażu pracy w rozumieniu Kodeksu pracy. Jak wyjaśnia Katarzyna Krupicka, regionalna rzeczniczka prasowa ZUS w województwie podlaskim, oznacza to, że skutki umorzenia będą różne w zależności od tego, czy zaległość dotyczyła własnych składek przedsiębiorcy, czy zobowiązań płatnika związanych z zatrudnionymi osobami.
Co z komornikiem, hipoteką i spłatą na raty?
Umorzenie należności obejmie również prowadzone wobec nich postępowania egzekucyjne i zabezpieczające. Zakończą się one z mocy prawa 1 maja 2027 roku. Jeżeli egzekucję prowadzi naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy, ZUS przekaże odpowiednią informację właściwemu organowi. Wyjątkiem będą sprawy, w których dłużnik skutecznie zrezygnuje z umorzenia.
Nowe przepisy obejmują też zobowiązania zabezpieczone hipoteką lub zastawem na ruchomościach. W przypadku nieruchomości ZUS przekaże jej właścicielowi dokument umożliwiający wystąpienie do sądu wieczystoksięgowego z wnioskiem o wykreślenie hipoteki. Przy zastawie na ruchomości Zakład sam wystąpi do naczelnika urzędu skarbowego o jego wykreślenie.
Zmiana będzie miała znaczenie dla osób, które wcześniej uzgodniły z ZUS spłatę zaległości w ratach. Umowy dotyczące należności objętych umorzeniem wygasną, a od 1 maja 2027 roku nie będzie już obowiązku regulowania rat przypadających na te zobowiązania.
Po przeprowadzeniu operacji Zakład Ubezpieczeń Społecznych przekaże każdej osobie, której należności zostały umorzone, pisemną informację. Pismo trafi na profil w eZUS albo na ostatni zgłoszony adres korespondencyjny.
(PW)

