Zespół fizyków z Uniwersytetu w Białymstoku i Politechniki Warszawskiej opracował metodę zapisu i odtwarzania hologramów, która nie wymaga tradycyjnej pikselowej matrycy. Rozwiązanie, rozwijane z myślą o wyświetlaczach rozszerzonej rzeczywistości, zdobyło trzy wyróżnienia podczas Międzynarodowej Wystawy Wynalazków IWIS 2026 w Warszawie, w tym nagrodę IFIA Best Innovation Award.
Nagrodzoną technologię zaprezentowano pod nazwą „Ultrafast Holographic Imaging in a Near-Eye Display for Augmented Reality”. Podczas wystawy w Centrum Nauki Kopernik, która odbyła się w dniach 7 – 9 listopada, rozwiązanie przedstawiali prof. Andrzej Stupakiewicz oraz Maria Truskolaska i Mariusz Roszkowski z Wschodniego Ośrodka Transferu Technologii Uniwersytetu w Białymstoku.
Autorami wynalazku są Andrzej Stupakiewicz i Jarosław Bomba z Wydziału Fizyki UwB oraz Maciej Sypek i Michał Makowski z Wydziału Fizyki Politechniki Warszawskiej. Prace prowadzone pod kierunkiem białostockiego naukowca łączą badania nad materiałami optomagnetycznymi z technologią komputerowego generowania i optycznego zapisywania hologramów.
Istotą rozwiązania jest sposób, w jaki powstaje i zostaje utrwalony obraz. Najpierw hologram jest obliczany komputerowo, a następnie ultrakrótkie impulsy laserowe zapisują go bezpośrednio w warstwie materiału optomagnetycznego. Światło pozwala lokalnie zmieniać jego właściwości magnetyczne, dzięki czemu informację można utrwalić bez stosowania tradycyjnej pikselowej struktury.
W odróżnieniu od konwencjonalnych modulatorów ciekłokrystalicznych metoda eliminuje problem pikselizacji, a sam zapis ma charakter nieulotny. Zintegrowane układy optyczne umożliwiają odtworzenie obrazu trójwymiarowego i nałożenie go na rzeczywisty widok obserwowany przez użytkownika. Właśnie takie połączenie obrazu cyfrowego z otoczeniem jest podstawą działania wyświetlaczy rozszerzonej rzeczywistości.
Technologia może znaleźć zastosowanie w urządzeniach przyocznych, czyli wyświetlaczach umieszczanych blisko oka. Jej twórcy zakładają, że takie rozwiązanie pozwoli rozwijać kolejną generację systemów AR, z większą szybkością działania i możliwością skalowania generowanego obrazu.
Najnowsze wyróżnienia są kolejnym etapem rozwoju tej technologii. Badania nad optomagnetycznym zapisem hologramów zostały opisane w artykule „Dynamic complex opto-magnetic holography”, opublikowanym w 2022 roku w czasopiśmie „Nature Communications”. Zespół uzyskał następnie ochronę patentową w Stanach Zjednoczonych. Patent US 12,298,717 B2 przyznano w 2025 roku.
W czerwcu 2026 roku wynalazek zdobył Złoty Medal Międzynarodowych Targów Wynalazków i Innowacji INTARG oraz nagrodę „Award of Toronto International Society of Innovation & Advanced Skills”. Podczas listopadowej wystawy IWIS 2026 dołączyły do tego trzy kolejne wyróżnienia: IFIA Best Innovation Award, Złoty Medal IWIS oraz specjalna nagroda Polskiej Izby Rzeczników Patentowych.
Wystawa w Warszawie zgromadziła blisko 400 wynalazków z 25 krajów. Międzynarodowe jury oceniało zgłoszone rozwiązania pod kątem innowacyjności, wartości naukowej, możliwości wdrożenia oraz poziomu ochrony własności intelektualnej. Nagroda IFIA Best Innovation Award jest przyznawana rozwiązaniom wyróżniającym się na wystawach i targach certyfikowanych przez Międzynarodową Federację Stowarzyszeń Wynalazczych.
Dla Wschodniego Ośrodka Transferu Technologii udział w wydarzeniu był okazją do promocji wynalazku i nawiązywania kontaktów z innymi ośrodkami naukowymi, przedsiębiorstwami oraz inwestorami. Maria Truskolaska, brokerka WOTT zaangażowana w projekt „Science4Business”, oceniła, że przyznane nagrody potwierdzają wysoki poziom badań prowadzonych na uczelni, zarówno pod względem naukowym, jak i innowacyjnym.
Zgłoszenie wynalazku i udział w IWIS 2026 zrealizowano w ramach projektu Science4Business (Nauka dla biznesu), finansowanego w programie Fundusze Europejskie dla Nowoczesnej Gospodarki na lata 2021-2027.
Warto przy tym odróżnić potencjał technologii od jej obecnego etapu rozwoju. Wschodni Ośrodek Transferu Technologii klasyfikuje rozwiązanie na poziomie TRL 4, co oznacza walidację w warunkach laboratoryjnych. Patent i międzynarodowe nagrody potwierdzają postęp prac, ale nie oznaczają jeszcze, że opracowana metoda jest gotowym produktem dostępnym na rynku.
(PW)

