27 czerwca 1941 roku zapisał się jako jeden z najbardziej tragicznych dni w historii Białegostoku. Tego dnia niemiecki okupant rozpoczął eksterminację miejscowej społeczności żydowskiej, dopuszczając się jednej z najokrutniejszych zbrodni dokonanych na mieszkańcach miasta. Symbolem tych wydarzeń stało się spalenie Wielkiej Synagogi wraz z uwięzionymi w jej wnętrzu ludźmi. 26 czerwca przy Pomniku-Kopule Wielkiej Synagogi odbyły się uroczystości upamiętniające ofiary.
Przed II wojną światową Żydzi stanowili znaczącą część mieszkańców Białegostoku i przez stulecia współtworzyli jego rozwój gospodarczy, kulturalny oraz społeczny. Wielka Synagoga przy ówczesnej ulicy Bożniczej była jednym z najważniejszych symboli tej społeczności. Monumentalna świątynia, wzniesiona na początku XX wieku, należała do najbardziej charakterystycznych budowli miasta.
Po wkroczeniu wojsk niemieckich do Białegostoku rozpoczął się dramat miejscowych Żydów. 27 czerwca 1941 roku niemieccy okupanci zgromadzili w Wielkiej Synagodze setki żydowskich mężczyzn i chłopców, a następnie podpalili budynek. Osoby próbujące wydostać się z płomieni były zabijane na miejscu. Historycy szacują, że tego dnia śmierć poniosło od około 700 do nawet 2,5 tysiąca osób. Wydarzenie to uznawane jest za początek zagłady białostockiej społeczności żydowskiej.
Rocznicowe obchody zgromadziły mieszkańców, przedstawicieli władz samorządowych, organizacji i środowisk żydowskich oraz zaproszonych gości. Uczestnicy spotkali się przy Pomniku-Kopule Wielkiej Synagogi przy ul. Suraskiej, aby wspólnie oddać hołd ofiarom i przypomnieć o znaczeniu pamięci historycznej dla kolejnych pokoleń.
Podczas uroczystości podkreślano, że pielęgnowanie pamięci o dawnych mieszkańcach Białegostoku jest nie tylko wyrazem szacunku wobec ofiar, ale również ważnym elementem budowania odpowiedzialności za przyszłość. Przypominano, że tragedia sprzed 85 lat pozostaje ostrzeżeniem przed skutkami nienawiści, uprzedzeń i pogardy wobec drugiego człowieka.
Rocznicowe obchody zakończył recital skrzypcowy „po – Zachor” w wykonaniu Marii Sławek.
Historia białostockich Żydów jest nierozerwalnie związana z historią miasta. Choć wojna niemal całkowicie zniszczyła wielowiekową społeczność, pamięć o jej dorobku i tragedii pozostaje ważnym elementem tożsamości Białegostoku. Coroczne uroczystości przypominają nie tylko o ofiarach, ale także o odpowiedzialności za zachowanie pamięci o wydarzeniach, które na zawsze zmieniły oblicze miasta.
(MAR)