Mieszkańcy województwa podlaskiego mogą skorzystać z bezpłatnej niskodawkowej tomografii komputerowej klatki piersiowej w ramach nowego programu profilaktyki raka płuca finansowanego przez NFZ. Badania wykonują dwie białostockie placówki: Białostockie Centrum Onkologii i Uniwersytecki Szpital Kliniczny. Program jest przeznaczony dla osób z określoną historią palenia papierosów, a w młodszej grupie wiekowej wymagane są dodatkowe czynniki ryzyka. Skierowanie nie jest potrzebne.
Rak płuca należy do najpoważniejszych problemów onkologicznych w regionie. Według danych Krajowego Rejestru Nowotworów przywołanych przez Izabellę Przewłocką, rzeczniczkę prasową Podlaskiego Oddziału Wojewódzkiego NFZ, każdego roku diagnozuje się w województwie ponad 500 nowych przypadków tej choroby, a liczba zgonów przekracza 530. Nowotwór odpowiada za około jedną piątą wszystkich zgonów z powodu chorób nowotworowych w Podlaskiem.
Jednym z największych problemów pozostaje wykrywanie choroby na zaawansowanym etapie. Właśnie dlatego do finansowanych przez Narodowy Fundusz Zdrowia programów profilaktycznych dołączyło badanie wykorzystujące niskodawkową tomografię komputerową. Pozwala ono zobrazować niewielkie zmiany w płucach, w tym guzki, które mogą odpowiadać wczesnemu stadium choroby.
Kto może wykonać bezpłatną tomografię?
Program obejmuje kobiety i mężczyzn w wieku od 50 do 74 lat, ale sam wiek ani fakt palenia papierosów nie wystarczają do zakwalifikowania się na badanie. Podstawowym warunkiem jest historia palenia wynosząca co najmniej 20 paczkolat. Znaczenie ma również czas, jaki upłynął od zakończenia palenia. W przypadku byłych palaczy nie może on przekraczać 15 lat.
Zasady kwalifikacji różnią się w zależności od wieku:
- osoby w wieku 55 – 74 lata: muszą mieć za sobą co najmniej 20 paczkolat palenia i być osobami obecnie palącymi lub takimi, które rzuciły nałóg nie dawniej niż 15 lat temu;
- osoby w wieku 50 – 54 lata: oprócz tych samych kryteriów dotyczących palenia muszą mieć co najmniej jeden dodatkowy czynnik ryzyka.
W młodszej grupie wiekowej dodatkowym obciążeniem może być między innymi przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP), narażenie zawodowe na substancje szkodliwe przez co najmniej dwa lata, ekspozycja na radon, przebyte określone choroby nowotworowe lub rak płuca rozpoznany u krewnego pierwszego stopnia, na przykład rodzica, rodzeństwa albo dziecka.
Jak obliczyć paczkolata? Wskaźnik określa się, mnożąc liczbę paczek papierosów wypalanych dziennie przez liczbę lat palenia. Jedna paczka dziennie przez 20 lat oznacza 20 paczkolat. Taki sam wynik uzyska osoba, która przez 10 lat wypalała dwie paczki dziennie.
Warto pamiętać, że program ma charakter przesiewowy i jest przeznaczony dla osób z grupy podwyższonego ryzyka, które nie mają objawów sugerujących rozwijającą się chorobę. Osoby z krwiopluciem, chrypką, niezamierzoną utratą masy ciała lub przewlekłym kaszlem trwającym ponad osiem tygodni nie kwalifikują się do tej ścieżki. W takich przypadkach potrzebna jest konsultacja lekarska i odpowiednia diagnostyka, a nie oczekiwanie na badanie przesiewowe.
Gdzie w Podlaskiem można wykonać badanie?
Umowy z NFZ na realizację programu w województwie podlaskim podpisały dwie placówki z Białegostoku. Osoby zainteresowane udziałem mogą kontaktować się bezpośrednio z ich rejestracjami.
Białostockie Centrum Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie:
- adres: ul. Ogrodowa 12, Białystok;
- telefon do rejestracji: 85 664 68 88.
Uniwersytecki Szpital Kliniczny w Białymstoku:
- adres: ul. Marii Skłodowskiej-Curie 24A, Białystok;
- telefon do rejestracji: 85 831 83 11.
Do programu nie jest wymagane skierowanie. Wystarczy zgłosić się bezpośrednio do jednej z placówek realizujących świadczenie i przejść wstępną kwalifikację lekarską. To właśnie podczas tej wizyty lekarz oceni historię palenia i pozostałe warunki udziału.
Jak wygląda badanie i co dzieje się później?
Pacjent przechodzi kilka etapów opieki. Pierwszym jest wizyta kwalifikacyjna, podczas której lekarz zbiera wywiad i sprawdza, czy dana osoba spełnia kryteria programu. Następnie wykonywana jest niskodawkowa tomografia komputerowa klatki piersiowej.
Badanie odbywa się bez podawania kontrastu. Nie trzeba być na czczo ani wykonywać wcześniej badań krwi. Zastosowanie niższej dawki promieniowania odróżnia tę metodę od standardowej tomografii komputerowej klatki piersiowej.
Po wykonaniu badania pacjent ponownie spotyka się z lekarzem, który omawia wynik i określa dalsze postępowanie. W zależności od obrazu tomograficznego może ono obejmować okresową kontrolę, kolejne badanie NDTK po kilku lub kilkunastu miesiącach albo skierowanie na pogłębioną diagnostykę poza programem.
Istotne jest to, że wykrycie zmiany w obrazie płuc nie oznacza automatycznie rozpoznania raka. Niewielkie guzki i inne nieprawidłowości mogą wymagać obserwacji, dlatego interpretacja wyniku należy do lekarza, który ustala dalszą ścieżkę postępowania.
Badania w ramach programu nie są limitowane. Oznacza to, że NFZ finansuje każde wykonane świadczenie, a dostęp do profilaktyki nie jest uzależniony od wykorzystania z góry określonej puli badań.
(PW)

