Czy muzea, instytucje kultury i środowiska artystyczne mogą odgrywać istotną rolę w przeciwdziałaniu dezinformacji? Jak chronić pamięć historyczną i tożsamość społeczeństw przed manipulacją? Te zagadnienia znajdą się w centrum międzynarodowej konferencji „Dezinformacja kontra kultura”, która odbędzie się w środę, 18 listopada, w Galerii Arsenał w Białymstoku. W spotkaniu wezmą udział przedstawiciele instytucji z Polski, Ukrainy, Estonii, Szwecji i Niemiec.
Dezinformacja kojarzy się przede wszystkim z fałszywymi wiadomościami, manipulacją w internecie i działaniami prowadzonymi za pośrednictwem mediów społecznościowych. Organizatorzy białostockiego spotkania proponują szersze spojrzenie na ten problem. Przedmiotem rozmowy będzie wpływ manipulacji informacyjnej na sposób postrzegania historii, języka, dziedzictwa i własnej tożsamości, a w konsekwencji na odporność całych społeczeństw.
Kultura nie jest w tym ujęciu wyłącznie sferą sztuki i działalności instytucji wystawienniczych. Muzea przechowują świadectwa przeszłości, dokumentują doświadczenia społeczności i kształtują sposób opowiadania o historii. Właśnie dlatego pytanie o ich rolę w czasach nasilonej propagandy i wojny informacyjnej nabiera znaczenia wykraczającego poza tradycyjnie rozumianą działalność kulturalną.
Kultura jako element bezpieczeństwa
Jednym z prelegentów będzie dr Paweł Kotla, członek Rady ds. Odporności przy Ministerstwie Spraw Zagranicznych. W jego ujęciu znaczenie kultury w przeciwdziałaniu manipulacji wykracza poza edukację i ochronę dziedzictwa.
Kultura jest naszą pierwszą linią obrony przed dezinformacją. Kultura nie jest dodatkiem do bezpieczeństwa narodowego; jest częścią jego infrastruktury – mówi.
Takie podejście szczególnie mocno wybrzmiewa w kontekście doświadczeń Ukrainy, gdzie wojna obejmuje nie tylko działania militarne, lecz także walkę o pamięć, symbole i narodową tożsamość. Organizatorzy chcą skonfrontować doświadczenia osób zajmujących się ochroną dziedzictwa z perspektywą ekspertów odpowiedzialnych za bezpieczeństwo informacyjne i psychologiczne.
Nieprzypadkowo konferencja odbywa się na kilka tygodni przed rozpoczęciem 2027 roku, który Senat RP ustanowił Rokiem Świadomości i Bezpieczeństwa Informacyjnego. Rozpoznawanie manipulacji, rozwijanie kompetencji medialnych oraz budowanie społecznej odporności na zagrożenia informacyjne staną się w Polsce jednym z ważnych tematów przyszłego roku.
Goście z Ukrainy, Estonii i Szwecji
Międzynarodowy charakter spotkania wynika przede wszystkim z doświadczeń zaproszonych gości. W Białymstoku pojawią się osoby zarządzające ważnymi instytucjami muzealnymi i kulturalnymi, przedstawiciele ukraińskiego parlamentu oraz specjaliści zajmujący się ochroną społeczeństw przed zagrożeniami informacyjnymi.
Wykład inauguracyjny wygłosi Maria Smorževskihh-Smirnova, dyrektorka Muzeum w Narwie w Estonii. Jej wystąpienie będzie poświęcone doświadczeniom tej placówki w warunkach funkcjonowania miasta położonego przy granicy estońsko – rosyjskiej i wyzwaniom związanym z ochroną pamięci oraz kulturowej tożsamości.
W programie znajdą się głosy z Ukrainy. Olesia Ostrovska-Luta, dyrektorka Narodowego Kompleksu „Mystetskyi Arsenal” w Kijowie, zajmie się zagadnieniem odporności kulturowej i ochrony tożsamości. Wśród uczestników dyskusji będzie Maksym Ostapenko, dyrektor Narodowego Rezerwatu „Kijowsko-Peczerska Ławra”, a ukraiński parlament reprezentować będzie Iryna Konstankevych, zastępczyni przewodniczącego Komisji ds. Polityki Humanitarnej i Informacyjnej Rady Najwyższej Ukrainy.
Perspektywę Lwowa przedstawi dr Bohdan Tykholoz, dyrektor Muzeum Iwana Franki. W konferencji uczestniczyć będzie także Jakob Racek, dyrektor Goethe-Institut na Ukrainie. Wśród polskich ekspertów znaleźli się między innymi dr Krzysztof Olendzki, ambasador związany z Ministerstwem Spraw Zagranicznych oraz dr Paweł Kotla.
Muzea, media i odporność psychologiczna
Program obejmuje dwa panele eksperckie. Pierwszy poświęcony będzie związkom kultury z bezpieczeństwem narodowym, ochronie tożsamości i budowaniu odporności społecznej. Dyskusję poprowadzi Kaja Puto, a wśród uczestników znajdą się przedstawiciele ukraińskich instytucji, Uniwersytetu w Białymstoku oraz środowiska dyplomatycznego.
Drugi panel skoncentruje się na współpracy muzeów, mediów i szeroko rozumianego sektora kultury. Rozmowa ma dotyczyć możliwości wspólnego działania instytucji, które na co dzień wpływają na obieg informacji, edukację społeczną i sposób interpretowania dziedzictwa. Wśród zaproszonych ekspertów są przedstawiciele Fundacji Współpracy Polsko-Niemieckiej, Instytutu Polonika, Uniwersytetu w Białymstoku oraz ORLEN-u.
Osobną część programu poświęcono szwedzkiemu modelowi obrony psychologicznej. O doświadczeniach w tej dziedzinie opowie Helene Rånlund ze Szwedzkiej Agencji Obrony Psychologicznej. To perspektywa szczególnie interesująca w kontekście budowania odporności społeczeństwa na celowe oddziaływanie informacyjne i manipulowanie przekazem.
Konferencja i spotkanie ze sztuką
Białostocka konferencja nie ograniczy się do wystąpień i dyskusji. O godzinie 17 zaplanowano oprowadzanie kuratorskie po wystawie „Clearview” duetu artystycznego Pakui Hardware. Spotkanie poprowadzą Eliza Urwanowicz-Rojecka i Yulia Kostereva.
Ta część programu odbędzie się w dawnej elektrowni Galerii Arsenał przy ul. Elektrycznej 13, z wejściem od ul. Świętojańskiej. Główna część konferencji będzie natomiast realizowana w siedzibie galerii przy ul. Adama Mickiewicza 2.
Wydarzenie rozpocznie się o godz. 9.30 rejestracją i powitalną kawą, a oficjalne otwarcie zaplanowano na godz. 10.00. Spotkanie będzie prowadzone w językach polskim, ukraińskim i angielskim, z zapewnionym tłumaczeniem symultanicznym.
Konferencja jest otwarta dla zainteresowanych, ale wymagana jest wcześniejsza rejestracja: https://forms.gle/h8vHK9yRvWGa38GB9
Organizatorzy informują o ograniczonej liczbie miejsc. Za przygotowanie wydarzenia odpowiada Fundacja Obmin we współpracy z Galerią Arsenał w Białymstoku.
(PW)

