Piotr Tomaszuk odebrał 28 października dyplom doktora honoris causa Uniwersytetu w Białymstoku. Senat uczelni przyznał mu tę godność za dorobek reżyserski, dramatopisarski i wkład w rozwój polskiego oraz światowego teatru. Podczas uroczystości artysta mówił nie tylko o własnej drodze twórczej, ale przede wszystkim o ludziach, bez których nie powstałby Teatr Wierszalin.
Wyróżnienie wręczono podczas uroczystego posiedzenia Senatu w nowym gmachu nauk humanistycznych na kampusie UwB. Sama decyzja o przyznaniu tytułu zapadła wcześniej, 8 lipca 2026 roku. Tomaszuk został 25. osobą, której białostocka uczelnia nadała tytuł doktora honoris causa.
W swoim wystąpieniu reżyser wyraźnie zaznaczył, że teatralnego dorobku nie można przypisywać wyłącznie jednej osobie. Odniósł się w ten sposób do pracy całego zespołu, który przez lata współtworzył charakterystyczny język sceniczny Wierszalina.
Teatru nikt nie tworzy w samotności. Teatr nie powstaje tylko dlatego, że artysta postanowił się w nim spełnić – mówił Piotr Tomaszuk.
Supraśl niewielki, ale teatralnie daleki od prowincji
Jednym z najważniejszych wątków uroczystości było znaczenie miejsca, z którego wyrósł Teatr Wierszalin. Jego siedzibą jest Supraśl, a widownia niewielkiej sceny liczy nie więcej niż 60 miejsc. Nie przeszkodziło to jednak zespołowi zdobyć uznania daleko poza regionem i wypracować własnej pozycji w polskim teatrze.
Promotor postępowania o nadanie tytułu, prof. Jarosław Ławski, dziekan Wydziału Filologicznego UwB, poświęcił w laudacji dużo miejsca właśnie temu połączeniu lokalnego zakorzenienia z uniwersalnym wymiarem sztuki. Wskazywał, że w przedstawieniach Tomaszuka spotykają się różne tradycje literackie, kulturowe i teatralne. Historia pogranicza polsko – białoruskiego nie jest w nich jedynie dekoracją, lecz jednym ze źródeł artystycznego języka, który pozwala podejmować tematy zrozumiałe również dla widzów spoza Podlasia.
W tym scenicznym świecie obok mickiewiczowskich „Dziadów” pojawia się „Ślub” Witolda Gombrowicza, a opowieści o twórcach i ich wewnętrznych zmaganiach łączą się z refleksją nad duchowością, pamięcią i ludzką naturą. Wierszalin nie ogranicza się więc do odtwarzania regionalnych tradycji. Przetwarza je, zestawia z klasyką i eksperymentem, tworząc własną formę wypowiedzi.
Rektor UwB prof. Mariusz Popławski wskazywał, że twórczość Tomaszuka pokazuje, jak dialog z tradycją może prowadzić do nowoczesnych rozwiązań artystycznych. To właśnie zdolność wydobywania z podlaskiego dziedzictwa treści o szerszym znaczeniu znalazła się wśród argumentów przemawiających za uhonorowaniem reżysera.
W postępowaniu uczestniczyło trzech recenzentów: prof. Piotr Biłos z paryskiej Sorbonne Nouvelle, prof. Dariusz Kosiński z Uniwersytetu Jagiellońskiego oraz prof. Wiesław Czołpiński, rektor Akademii Teatralnej im. Aleksandra Zelwerowicza w Warszawie. Ich oceny dotyczyły między innymi oryginalności formy Wierszalina, łączenia teatru dramatycznego z lalkowym oraz znaczenia dorobku Tomaszuka dla współczesnej kultury.
Inność jako źródło artystycznej pracy
Osobną częścią uroczystości był wykład nowego doktora honorowego. Tomaszuk zastanawiał się w nim nad tym, dlaczego człowiek poszukuje odmienności i co sprawia, że sztuka potrafi zmieniać sposób patrzenia na rzeczywistość. Przedstawił ją jako przestrzeń, w której można wyjść poza utrwalone schematy i zobaczyć, że świat nie musi wyglądać tak, jak przywykliśmy go postrzegać.
Sztuka jest wiecznym żywiołem kreowania inności – mówił.
W jego rozważaniach pojawił się także obraz dłoni pozostawionej na ścianie jaskini. To metafora indywidualnego śladu, który człowiek chce po sobie zostawić. Tomaszuk odniósł ją do własnej drogi twórczej, zaznaczając jednocześnie, że podpis pod tym symbolicznym rysunkiem należy do całego zespołu.
Ja jeszcze skrobię na ścianie, jeszcze dorysowuję, ale pod tym rysunkiem jest podpis Teatr Wierszalin – powiedział.
Od Białegostoku do międzynarodowego uznania
Piotr Tomaszuk urodził się 17 czerwca 1961 roku w Białymstoku. Najpierw ukończył Wydział Wiedzy o Teatrze Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej w Warszawie, a następnie kształcił się w zakresie reżyserii teatru lalek w Białymstoku. Z zawodowym teatrem związał się w 1986 roku, rozpoczynając pracę w Białostockim Teatrze Lalek.
Przełomem okazał się „Turlajgroszek”. Sukces przedstawienia doprowadził w 1991 roku do utworzenia przez Tomaszuka i Tadeusza Słobodzianka Teatru Wierszalin w Supraślu. Od początku zespół rozwijał własną formułę artystyczną, w której teatr dramatyczny spotyka się z lalkowym, a klasyczne teksty z autorskimi interpretacjami i eksperymentami scenicznymi.
Międzynarodowe uznanie przyszło stosunkowo szybko. Wierszalin trzykrotnie zdobył nagrodę Fringe First podczas Międzynarodowego Festiwalu Teatralnego w Edynburgu. Wyróżnienia otrzymały przedstawienia „Turlajgroszek” w 1993 roku, „Merlin” rok później oraz „Medyk” w 1997 roku. Zespół prezentował swoje spektakle także między innymi w Japonii, Stanach Zjednoczonych, Indiach i Meksyku.
Tomaszuk jest laureatem Nagrody im. Konrada Swinarskiego i Nagrody im. Leona Schillera, a także Srebrnego oraz Złotego Medalu „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”. W 2023 roku otrzymał Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski.
Tytuł doktora honoris causa UwB stanowi kolejne wyróżnienie jego wieloletniej działalności. Tym razem szczególną wymowę ma jednak miejsce jego przyznania. Uczelnia z Białegostoku doceniła artystę, który zbudował swoją pozycję, nie odcinając się od regionu i jego kulturowych korzeni. Dorobek Wierszalina pokazuje, że twórczość wyrastająca z konkretnego miejsca może znaleźć odbiorców daleko poza jego granicami.
(PW)

