Nowe możliwości leczenia pacjentów, u których dotychczasowe terapie nie przynoszą efektów – taki cel stawia przed sobą międzynarodowy projekt badawczy, którego częścią jest Uniwersytet Medyczny w Białymstoku. Zespół pod kierownictwem dr Joanny Godzień będzie współpracował z czołowymi ośrodkami naukowymi z Europy, aby opracować nowe strategie walki z najgroźniejszymi postaciami białaczki. Polską część przedsięwzięcia finansuje Narodowe Centrum Badań i Rozwoju, przeznaczając na nią 1,3 mln zł.
Projekt TOSCANINI ma pomóc przede wszystkim osobom cierpiącym na ostrą białaczkę szpikową, ostrą białaczkę limfoblastyczną z linii B oraz przewlekłą białaczkę szpikową w fazie blastycznej. To nowotwory krwi, w których część chorych przestaje reagować na dostępne metody leczenia, dlatego poszukiwanie nowych rozwiązań terapeutycznych jest jednym z najważniejszych wyzwań współczesnej hematologii.
Badacze chcą znaleźć słabe punkty komórek nowotworowych
Naukowcy zamierzają skupić się na analizie trójwymiarowej organizacji genomu komórek białaczkowych. Badania mają odpowiedzieć na pytanie, czy zmiany w strukturze materiału genetycznego mogą wskazać nowe miejsca, w które będzie można skuteczniej uderzyć za pomocą leków.
W ramach projektu powstanie platforma umożliwiająca ocenę skuteczności różnych terapii na komórkach nowotworowych poza organizmem pacjenta. Pozwoli to sprawdzać, które połączenia leków mają największy potencjał jeszcze przed ich zastosowaniem w leczeniu.
Do realizacji badań wykorzystane zostaną zaawansowane technologie biologii molekularnej i systemowej, obejmujące m.in. sekwencjonowanie długich fragmentów DNA, analizę kontaktów chromatyny metodą Hi-C, badania transkryptomu i metabolomu oraz wysokoprzepustowe testy wrażliwości komórek na leki. Wyniki zostaną połączone z analizami bioinformatycznymi, aby wskazać najbardziej obiecujące strategie terapeutyczne.
Ważna rola naukowców z Białegostoku
Za część badań odpowiada Laboratorium Metabolomiki i Proteomiki Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku. Zespół będzie zajmował się przygotowaniem materiału do analiz, wykonywaniem pomiarów, kontrolą jakości uzyskanych danych oraz identyfikacją metabolitów i zmian zachodzących w szlakach metabolicznych komórek nowotworowych.
W realizację projektu zaangażowani są prof. Michał Ciborowski, mgr Sandra Chmielewska, dr Patrycja Mojsak, mgr Adrian Godlewski, dr Dariusz Kiejza oraz mgr Krzysztof Sołowiej.
Współpraca z europejskimi ośrodkami
Badania prowadzone są w ramach międzynarodowego konsorcjum skupiającego renomowane jednostki naukowe i kliniczne z Hiszpanii, Niemiec, Włoch, Łotwy oraz Polski. Partnerzy będą wspólnie pracować nad opracowaniem nowych metod leczenia pacjentów, u których standardowe terapie przestały być skuteczne.
Międzynarodowa współpraca ma umożliwić wymianę doświadczeń, dostęp do nowoczesnych technologii oraz analizę dużej liczby próbek, co zwiększa szanse na uzyskanie wiarygodnych wyników.
Badania potrwają do 2029 roku
Projekt nosi pełną nazwę „Zaburzenia struktur i nieprawidłowa ekspresja TAD jako metaboliczne cele terapeutyczne w białaczkach – nowa platforma testowania terapii skojarzonych” i będzie realizowany do końca lutego 2029 roku.
Jeżeli założenia naukowców się potwierdzą, efektem prac mogą być nowe strategie leczenia pacjentów z najtrudniejszymi do terapii postaciami białaczek. Dla wielu chorych oznaczałoby to szansę na skuteczniejsze leczenie tam, gdzie obecnie możliwości medycyny są ograniczone.
(PW)