Drewniane domy z bogato zdobionymi okiennicami, ornamentami i detalami charakterystycznymi dla dawnych miasteczek Podlasia czy Europy Wschodniej z roku na rok coraz szybciej znikają z krajobrazu. Część budynków niszczeje, inne przegrywają z nowoczesną zabudową, a wraz z nimi bezpowrotnie giną elementy lokalnej historii i tradycji. Właśnie tym problemem zajmą się naukowcy z Politechniki Białostockiej w nowym międzynarodowym projekcie wspartym przez Komisję Europejską.
Wydział Architektury Politechniki Białostockiej otrzymał ponad 78 tys. euro dofinansowania na badania poświęcone drewnianej architekturze Europy Środkowo-Wschodniej. Projekt będzie realizowany wspólnie z dr. Yauhenem Malikau – historykiem i emigrantem z Białorusi, który kilka lat temu opuścił rodzinny Homel. Całkowita wartość przedsięwzięcia przekracza 85 tys. euro.
Badacze chcą skupić się przede wszystkim na identyfikacji i analizie charakterystycznych form zdobnictwa drewnianych budynków. Chodzi zarówno o detale architektoniczne spotykane na wsiach i w małych miastach, jak i o szersze zmiany zachodzące w przestrzeni urbanistycznej miejsc, gdzie tradycyjna drewniana zabudowa nadal istnieje lub stopniowo zanika.
Projekt ma także wymiar społeczny i kulturowy. Naukowcy podkreślają, że problem ochrony drewnianego dziedzictwa staje się coraz bardziej pilny, ponieważ wiele obiektów znika szybciej, niż zostaje odpowiednio udokumentowanych. Według przedstawicieli Politechniki Białostockiej badania mogą pomóc nie tylko w skuteczniejszej ochronie takich miejsc, ale także zwiększyć społeczną świadomość dotyczącą ich wartości.
Za realizację przedsięwzięcia odpowiada zespół związany z Wydziałem Architektury PB. Kierownikiem projektu jest dr hab. inż. arch. Bartosz Czarnecki, prof. PB. W badaniach uczestniczy także dr hab. inż. arch. Jarosław Szewczyk, od lat zajmujący się tematyką architektury tradycyjnej i ludowej oraz budownictwem opartym na archaicznych materiałach i technologiach. Z kolei dr Yauhen Malikau specjalizuje się w badaniach nad drewnianym zdobnictwem architektonicznym.
Naukowcy chcą przeanalizować wzajemne wpływy widoczne w drewnianej architekturze różnych regionów Europy Środkowej i Wschodniej. Efektem badań mają być nie tylko opracowania naukowe, ale również próba integracji środowisk zajmujących się ochroną drewnianego dziedzictwa oraz wypracowanie praktycznych wniosków dotyczących jego popularyzacji i zabezpieczenia.
W planach znajduje się również przygotowanie polskiego wydania monografii autorstwa dr. Yauhena Malikau oraz organizacja międzynarodowego seminarium naukowego zaplanowanego na 2027 rok. Do udziału w projekcie mają zostać zaproszeni także doktoranci i studenci zainteresowani tematyką architektury drewnianej i ochrony dziedzictwa kulturowego.
Projekt realizowany od marca 2026 roku do września 2027 roku w ramach programu EU4Belarus. Finansowanie zapewnia Komisja Europejska za pośrednictwem litewskiej Central Project Management Agency.
(PW)