Czy opakowanie jogurtu lub wędliny mogłoby samo poinformować klienta, że produkt zaczyna się psuć? Czy oczyszczalnie ścieków mogłyby skuteczniej zatrzymywać mikroplastik trafiający do środowiska? A może w przyszłości łatwiej będzie sprawdzić skład mleka wykorzystywanego w przemyśle spożywczym? To nie futurystyczne wizje, lecz konkretne projekty badawcze, które będą realizowane przez naukowców Uniwersytetu w Białymstoku dzięki unijnemu wsparciu.
Pięć zespołów badawczych z Wydziałów Chemii i Biologii UwB otrzymało łącznie blisko pół miliona złotych dofinansowania z Funduszu Grantowego Województwa Podlaskiego. Co istotne, większość projektów nie pozostanie wyłącznie w laboratoriach. Ich efekty mogą w przyszłości znaleźć zastosowanie w przemyśle spożywczym, kosmetycznym, elektronicznym oraz gospodarce komunalnej.
Jednym z najbardziej praktycznych projektów jest opracowanie inteligentnych opakowań, które będą potrafiły informować o rzeczywistym stanie przechowywanego produktu. Naukowcy pracują nad materiałami reagującymi na procesy zachodzące podczas psucia się żywności i kosmetyków. W praktyce mogłoby to oznaczać zmianę koloru etykiety lub inny widoczny sygnał ostrzegawczy.
Takie rozwiązanie mogłoby pomóc zarówno konsumentom, jak i producentom. Klient nie musiałby opierać się wyłącznie na dacie przydatności do spożycia, a firmy zyskałyby dodatkowe narzędzie do kontroli jakości podczas magazynowania i transportu. W szerszej perspektywie technologia może przyczynić się do ograniczenia marnowania żywności, które pozostaje jednym z największych problemów współczesnej gospodarki.
Duże znaczenie dla regionu może mieć również projekt związany z mleczarstwem. Naukowcy planują opracowanie biosensora umożliwiającego szybkie wykrywanie dwóch wariantów beta-kazeiny – A1 i A2. To białko występujące w mleku krowim od kilku lat znajduje się w centrum zainteresowania producentów żywności i badaczy zajmujących się dietetyką.
W niektórych krajach produkty zawierające wyłącznie wariant A2 są promowane jako łatwiejsze do trawienia dla części konsumentów. Aby jednak skutecznie kontrolować skład mleka i produktów mlecznych, potrzebne są szybkie i precyzyjne metody analizy. Opracowywany w Białymstoku biosensor może stać się narzędziem przydatnym zarówno dla laboratoriów, jak i branży mleczarskiej.
Równie ważny z punktu widzenia mieszkańców jest projekt dotyczący mikroplastiku. Choć problem najczęściej kojarzy się z oceanami, drobiny tworzyw sztucznych coraz częściej wykrywane są również w rzekach, jeziorach, glebie, a nawet wodzie pitnej. Część z nich trafia do środowiska właśnie poprzez ścieki komunalne.
Badacze z Uniwersytetu w Białymstoku chcą opracować specjalny sorbent bazujący na aktywnym biowęglu, który będzie skutecznie wychwytywał mikroplastik podczas oczyszczania ścieków. Co ciekawe, materiał ma powstawać z osadów ściekowych, wpisując się w ideę gospodarki o obiegu zamkniętym. Projekt realizowany będzie we współpracy z oczyszczalniami ścieków w Michałowie i Czarnej Białostockiej, co zwiększa szanse na późniejsze wykorzystanie wyników badań w praktyce.
Wsparcie otrzymały również projekty związane z nowoczesnymi materiałami. Jeden z nich dotyczy opracowania innowacyjnego szamponu ograniczającego elektryzowanie włosów. Badania prowadzone będą we współpracy z podlaską firmą Miodowa Mydlarnia. Naukowcy chcą wykorzystać zaawansowane połączenie polimerów i biopolimerów, które poza właściwościami antystatycznymi mają również wspierać pielęgnację włosów.
Kolejny projekt skupia się na stworzeniu specjalistycznego lakieru poliuretanowego dla elektroniki. Opracowywana powłoka ma umożliwiać bieżącą kontrolę stopnia zużycia i szczelności zabezpieczanych elementów. Badania prowadzone będą przy współpracy z podlaską firmą AG TermoPasty oraz Politechniką Białostocką.
Łączna wartość wszystkich projektów przekracza 497 tys. zł, a każdy z nich otrzymał pełne finansowanie ze środków europejskich. Co istotne, nie są to badania oderwane od rzeczywistości. W większości przypadków od początku zakładana jest współpraca z przedsiębiorstwami oraz instytucjami, które mogą wykorzystać wyniki prac w praktyce.
To właśnie takie projekty pokazują, że nowoczesna nauka coraz częściej odpowiada na konkretne wyzwania codziennego życia – od bezpieczeństwa żywności i jakości kosmetyków po ochronę środowiska oraz rozwój innowacyjnego przemysłu. A część tych rozwiązań może w przyszłości powstawać właśnie na Podlasiu.
(PW)