Po narodzinach dziecka z płatnego urlopu nie muszą korzystać wyłącznie mamy. Coraz więcej ojców decyduje się na przejęcie części opieki nad noworodkiem, a obowiązujące przepisy przewidują dla nich kilka różnych form wsparcia. Zakład Ubezpieczeń Społecznych przypomina, że mężczyźni mogą skorzystać nie tylko z urlopu ojcowskiego, ale – w określonych przypadkach – również z części urlopu macierzyńskiego oraz urlopu rodzicielskiego.
Najbardziej znanym rozwiązaniem pozostaje dwutygodniowy urlop ojcowski. Przysługuje on ojcom objętym ubezpieczeniem chorobowym, między innymi zatrudnionym na umowę o pracę, wykonującym pracę na podstawie umowy zlecenia lub prowadzącym działalność gospodarczą. Świadczenie można wykorzystać jednorazowo albo podzielić na dwie tygodniowe części. Za cały okres przysługuje zasiłek macierzyński w wysokości 100 proc. podstawy wymiaru.
Z danych ZUS wynika, że z tego rozwiązania korzysta wielu mieszkańców regionu. W pierwszych czterech miesiącach 2026 roku w województwie podlaskim wypłacono około 1,3 tys. zasiłków za okres urlopu ojcowskiego. W całym 2025 roku było ich ponad 3,8 tys., a rok wcześniej około 4,4 tys.
Nie każdy ojciec wie również, że może przejąć część urlopu macierzyńskiego. Co do zasady pierwszych 14 tygodni po porodzie przysługuje wyłącznie matce dziecka. Jeżeli jednak po tym czasie zdecyduje się wrócić do pracy, pozostałą część urlopu może wykorzystać ubezpieczony ojciec. Wyjątkiem są szczególne sytuacje, takie jak śmierć matki lub porzucenie dziecka, kiedy przejęcie opieki może nastąpić wcześniej.
W województwie podlaskim od stycznia do końca kwietnia tego roku z takiego rozwiązania skorzystało 54 ojców. W całym 2025 roku świadczenie wypłacono 137 mężczyznom.
Coraz większą popularnością cieszy się również urlop rodzicielski. To efekt zmian w przepisach wynikających z wdrożenia unijnej dyrektywy work-life balance, która zachęca ojców do aktywniejszego uczestnictwa w opiece nad dziećmi. W przypadku narodzin jednego dziecka urlop rodzicielski trwa 41 tygodni, a przy porodzie mnogim – 43 tygodnie. Co istotne, dziewięć tygodni tego urlopu zostało zarezerwowanych wyłącznie dla drugiego rodzica i nie może zostać przekazane matce.
Statystyki pokazują, że coraz więcej mężczyzn decyduje się wykorzystać to uprawnienie. W 2024 roku w województwie podlaskim z urlopu rodzicielskiego korzystało około 1,2 tys. ojców, rok później już niemal 1,5 tys., a tylko przez pierwsze cztery miesiące 2026 roku było ich 668.
W określonych przypadkach rodzice mogą liczyć także na wydłużony urlop rodzicielski. Dotyczy to między innymi rodzin wychowujących dzieci posiadające zaświadczenie „Za życiem”. W zależności od sytuacji jego wymiar może wynieść nawet 67 tygodni.
Wysokość zasiłku zależy od rodzaju wykorzystywanego urlopu i terminu złożenia wniosku. Za okres urlopu ojcowskiego oraz macierzyńskiego przysługuje świadczenie w wysokości 100 proc. podstawy wymiaru. Z kolei podczas urlopu rodzicielskiego wynosi ono co do zasady 70 proc. podstawy. Rodzice mogą jednak skorzystać z korzystniejszego wariantu wypłaty wynoszącego średnio 81,5 proc. podstawy wymiaru przez cały okres urlopu macierzyńskiego i rodzicielskiego, jeśli odpowiedni wniosek złożą w ciągu 21 dni od narodzin dziecka.
(PW)