Zakończył się gruntowny remont zewnętrzny dawnej synagogi kaukaskiej w Krynkach. Prace konserwatorskie nie tylko przywróciły historyczny blask XIX-wiecznej bożnicy, ale przyniosły również sensacyjne odkrycie – pod podłogą odnaleziono fragmenty hebrajskiej księgi oraz oryginalną stolarkę okienną, które stanowią bezcenne świadectwo wielokulturowej przeszłości Podlasia. W piątek, 19 czerwca, uroczyście ja otwarto.
Krynki, miasteczko znane ze swojego unikalnego układu urbanistycznego z rondem gwiaździstym, po raz kolejny stają się centrum zainteresowania miłośników historii i zabytków. Zakończył się ostatni etap prac renowacyjnych dawnej bożnicy, znanej jako „Kaukaski Beth Midrasz”, czy kaukaski dom modlitwy. Budynek przy ulicy Piłsudskiego nie tylko odzyskał swój historyczny wygląd zewnętrzny, ale w trakcie prac konserwatorskich odkrył przed badaczami niezwykłe, ukryte przez dekady sekrety.
Zakres robót, nadzorowanych przez Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Białymstoku, obejmował m.in.:
- gruntowny remont poszycia dachowego, co zabezpieczyło konstrukcję przed wilgocią,
- renowację elewacji wraz z przywróceniem jej oryginalnej, historycznej kolorystyki,
- prace przy stolarce otworowej, które pozwoliły zachować unikalny charakter architektoniczny budynku.
Dzięki tym zabiegom ten rzadki zabytek architektury drewniano-murowanej zyskał drugie życie i znów stanowi jedną z najjaśniejszych wizytówek kulturowych regionu.
Sensacyjne znaleziska pod podłogą
Największe emocje towarzyszyły jednak nie samym pracom budowlanym, a temu, co robotnicy i konserwatorzy znaleźli w trakcie robót. Wewnątrz budynku natrafiono na niezwykle cenne artefakty, które przez lata pozostawały w ukryciu.
Najbardziej poruszającym odkryciem są fragmenty księgi spisanej w alfabecie hebrajskim. Dla historyków to bezcenny ślad dawnego, duchowego życia tego miejsca. Oprócz tego odnaleziono oryginalne elementy dawnej stolarki okiennej, które przetrwały zawieruchę dziejową i późniejsze modernizacje budynku.
Znaleziska odkryte podczas prac są cennym świadectwem materialnym, które pozwala lepiej zrozumieć historię tego miejsca i jego dawnych mieszkańców. To kolejny dowód na bogate dziedzictwo Krynek, wymagające troski i konserwatorskiej ochrony – komentuje to odkrycie Adam Musiuk, Podlaski Wojewódzki Konserwator Zabytków.
Burzliwe losy kaukaskiej bożnicy
Historia tego obiektu to gotowy scenariusz na film. Synagoga została wzniesiona w 1850 roku. Choć Krynki leżą na Podlasiu, dom modlitwy zyskał przydomek „Kaukaski”. Nazwa ta bezpośrednio nawiązywała do otaczającej go dzielnicy żydowskiej, potocznie nazywanej „Kaukazem”. Mieszkała tam specyficzna grupa żydowskich kupców i rzemieślników, którzy trudnili się sprowadzaniem surowych skór z Kaukazu, a następnie poddawali je obróbce w lokalnych, słynnych na cały kraj kryńskich garbarniach.
Świątynia służyła lokalnej społeczności nieprzerwanie przez niemal stulecie. Tragiczny kres jej religijnej funkcji nastąpił w 1941 roku, po wkroczeniu wojsk niemieckich. Synagoga została wówczas zbezczeszczona przez okupantów, a w późniejszym okresie wojny częściowo spalona.
Po zakończeniu II wojny światowej zrujnowany budynek nie wrócił do rąk zdziesiątkowanej społeczności żydowskiej. Został odbudowany przez ówczesne władze i zaadaptowany na cele świeckie – przez lata funkcjonowało tu popularne kino „Malwa”, a budynek przechodził różne transformacje użytkowe. Ostatecznie obiekt stał się siedzibą Gminnego Ośrodka Kultury i Sportu w Krynkach, łącząc trudną historię z nowoczesną funkcją społeczną.
Dziedzictwo, które łączy pokolenia
Zakończona renowacja zewnętrzna to milowy krok w stronę zachowania wielokulturowego dziedzictwa Podlasia. Krynki, w których przed wojną Żydzi stanowili zdecydowaną większość mieszkańców, powoli odzyskują materialną pamięć o tamtych czasach. Odrestaurowana elewacja dawnej synagogi kaukaskiej, wzbogacona o nowo odkryte artefakty, będzie teraz służyć nie tylko jako ośrodek życia kulturalnego dla współczesnych mieszkańców, ale również jako niezwykła lekcja historii dla turystów odwiedzających ten urokliwy zakątek Polski przy granicy z Białorusią.
I tak Gminny Ośrodek Kultury w Krynkach zaprasza do odwiedzania. Będzie to możliwe od wtorku do soboty w godzinach 13-17 po wcześniejszym umówieniu się. Osoby chcące zobaczyć odrestaurowaną synagogę proszone są o kontakt pod numerami telefonów: 600297031 lub 500508187.
(Ewa Bochenko)