Cenne dokumenty, fotografie i rękopisy przechowywane poza państwowymi archiwami często pozostają bez odpowiedniego zabezpieczenia. Teraz może się to zmienić. Ruszył ogólnopolski konkurs, w którym organizacje – także z województwa podlaskiego – mogą zdobyć wsparcie na ratowanie swojego dziedzictwa. W puli jest aż 900 tysięcy złotych.
Choć archiwa państwowe kojarzą się z głównym strażnikiem historii, ogromna część cennych materiałów znajduje się w rękach organizacji społecznych, fundacji czy instytucji religijnych. To właśnie do nich skierowany jest konkurs „Wspieranie działań archiwalnych 2026”, ogłoszony przez Naczelną Dyrekcję Archiwów Państwowych.
Program ma jeden główny cel – pomóc w zabezpieczeniu dokumentów, które bez odpowiednich działań mogą ulec zniszczeniu lub bezpowrotnie zniknąć. Chodzi zarówno o ich uporządkowanie, jak i profesjonalną konserwację czy przygotowanie do dalszego udostępniania.
Z perspektywy Podlasia to szczególnie istotna informacja. W regionie działa wiele organizacji, parafii czy lokalnych stowarzyszeń, które przechowują dokumenty związane z historią miejscowości, społeczności czy całych rodzin. Często są to unikatowe materiały – kroniki, zdjęcia, rękopisy, które nigdy nie trafiły do instytucjonalnych archiwów.
W ramach konkursu można ubiegać się o dofinansowanie projektów związanych m.in. z opracowaniem zbiorów, ich zabezpieczeniem czy konserwacją zniszczonych archiwaliów. To szansa nie tylko na ich ochronę, ale również na udostępnienie ich szerszemu gronu – badaczom, mieszkańcom czy pasjonatom historii.
Dotychczasowe edycje programu pokazują, jak szeroki jest zakres możliwego wsparcia. Dzięki dotacjom ratowano już m.in. wielowiekowe dokumenty pergaminowe, porządkowano ogromne zbiory fotografii dokumentujących życie społeczne czy zabezpieczano nagrania związane z historią polskiej muzyki. W wielu przypadkach były to materiały, które bez interwencji mogłyby ulec nieodwracalnemu zniszczeniu.
Ważnym elementem programu jest także to, że projekty nie trafiają „do szuflady”. Po opracowaniu archiwalia zaczynają funkcjonować – są udostępniane i wykorzystywane w działalności naukowej, edukacyjnej czy społecznej. To oznacza, że historia przestaje być zamknięta w magazynach, a zaczyna żyć w przestrzeni publicznej.
O środki mogą ubiegać się organizacje pozarządowe, fundacje, stowarzyszenia oraz instytucje kościelne i religijne z całej Polski. Nabór wniosków trwa do 21 kwietnia 2026 roku, a cały proces odbywa się za pośrednictwem systemu online. Po złożeniu wniosku konieczne jest jeszcze dostarczenie jego potwierdzenia do Naczelnej Dyrekcji Archiwów Państwowych.
Regulamin dostępny jest TUTAJ
Dla wielu podmiotów z Podlaskiego może to być realna szansa na zabezpieczenie lokalnego dziedzictwa, które do tej pory było przechowywane bez odpowiednich warunków. W praktyce oznacza to nie tylko ochronę przeszłości, ale także inwestycję w przyszłość – w wiedzę, tożsamość i pamięć kolejnych pokoleń.
(PW)