To historyczny moment dla Podlasia. Po latach sądowych batalii, gmina Tykocin prawomocnie przejęła na własność teren wraz z ruinami legendarnego, XIX-wiecznego browaru Zygmunta Glogera w Jeżewie Starym. Unikatowy zabytek, który przez dekady niszczał i wydawał się skazany na zapomnienie, dostanie drugie życie. W planach jest stworzenie tu nowej turystycznej perły regionu.
Przejęcie nieruchomości to efekt konsekwentnej, wieloletniej pracy samorządowców, prawników oraz samych mieszkańców, którzy nie pozwolili, by pamięć o dziedzictwie Glogera została wymazana.
Burmistrz Tykocina Mariusz Dudziński, nie kryje dumy i wzruszenia.
To nie jest tylko zwykłe przejęcie nieruchomości. To ocalenie niezwykle ważnego fragmentu historii naszej gminy. Miejsca, które przez dziesięciolecia niszczało na naszych oczach i wydawało się już skazane na zapomnienie. Ten historyczny sukces to zasługa konsekwentnych działań, zaangażowania pracowników urzędu oraz samych mieszkańców – mówi.
Burmistrz kieruje szczególne podziękowania do mecenas Anety Wyszyńskiej, która z ogromną determinacją i prowadziła tę skomplikowaną sprawę przed sądem. Sukces nie byłby jednak możliwy bez postawy lokalnej społeczności. Mieszkańcy – Jan Gutowski, Wiesław Czyżewski oraz Stefan Zawadzki – wykazali się obywatelską postawą, decydując się na wystąpienie w charakterze świadków w kluczowym postępowaniu.
Słowa uznania płyną również z powiatu. Starosta białostocki Jan Perkowski podkreśla wagę tego wydarzenia dla całego regionu.
Gratuluję burmistrzowi Mariuszowi Dudzińskiemu i całemu zespołowi, który wypracował ten sukces. Przesyłam wyrazy uznania pani mecenas Anecie Wyszyńskiej, społeczności Jeżewa Starego i wszystkim zaangażowanym w tę wieloletnią batalię o zabytek. To wielki krok dla ochrony naszego wspólnego dziedzictwa – mówi.
Glogerowskie Jeżewo. Serce staropolskiej kultury
Aby zrozumieć, jak wielką wagę ma to zwycięstwo, trzeba cofnąć się do XIX wieku. Jeżewo stało się domem dla rodu Glogerów w 1859 roku, gdy ojciec Zygmunta, Jan, zakupił tutejszy majątek. Młody Zygmunt, ukształtowany przez studia na Uniwersytecie Jagiellońskim oraz przyjaźnie z takimi postaciami jak Wincenty Pol czy Oskar Kolberg, uczynił z Jeżewa prawdziwe centrum naukowe i kulturalne Podlasia.
To tutaj, w otoczeniu podlaskiej przyrody, Gloger gromadził unikatowe pamiątki narodowe, archeologiczne artefakty i stare księgi. To w Jeżewie powstawało jego życiowe dzieło – „Encyklopedia staropolska”, która do dziś pozostaje fundamentalnym źródłem wiedzy o obyczajach, kulturze i historii dawnej Rzeczypospolitej. Gloger był pionierem – badał kurhany, spisywał pieśni ludowe, a jego dom tętnił życiem intelektualnym.
W latach 80. XIX wieku Jan i Zygmunt Glogerowie uruchomili w majątku nowoczesny browar parowy. Zakład słynął z doskonałego piwa, m.in. bawarskiego i eksportowego, a sam budynek zachwycał architekturą. Cały zespół podworski, wpisany do rejestru zabytków w 1983 roku, to jedyny zachowany na Białostocczyźnie przykład XIX-wiecznego budownictwa browarniczego, który w swoich czasach imponował nowoczesnymi rozwiązaniami technicznymi. Po II wojnie światowej browar został upaństwowiony, a z czasem zamknięty i pozostawiony na pastwę losu.
Odzyska należne mu miejsce
Z ogromną ulgą i nadzieją na decyzję sądu reagują służby konserwatorskie. Podlaski Wojewódzki Konserwator Zabytków podkreśla, że przejęcie obiektu przez gminę to jedyny sposób na powstrzymanie postępującej degradacji murów.
Jako urząd konserwatorski z ogromną nadzieją przyjmujemy tę wiadomość. Wierzymy, że dzięki temu dziedzictwo Zygmunta Glogera zostanie właściwie wyeksponowane i otoczone należytą opieką, a zespół zabudowań w Jeżewie Starym odzyska należne mu miejsce na mapie najcenniejszych zabytków Podlasia. To realna szansa na jego zabezpieczenie, przyszłą rewitalizację i godne upamiętnienie tej wybitnej postaci – zaznacza Adam Musiuk.
Nowa perła na turystycznej mapie Podlasia
Choć przed nowym właścicielem długa i wymagająca droga, plany wobec Jeżewa Starego są niezwykle ambitne. Gmina Tykocin nie chce, by browar był jedynie „martwym” pomnikiem historii.
We współpracy z Podlaskim Wojewódzkim Konserwatorem Zabytków ma powstać kompleksowy plan odbudowy i zagospodarowania całego zespołu obiektów, w skład którego oprócz browaru wchodzi m.in. dom mieszkalny, budynek gospodarczy i zabytkowy lamus..
Docelowo w murach dawnego browaru ma powstać nowoczesne centrum kulturalno-turystyczne. Projekt zakłada połączenie:
- muzeum Zygmunta Glogera, które przybliży jego niezwykłe odkrycia i pasję kolekcjonerską,
- tętniącego życiem ośrodka kultury, organizującego warsztaty, wystawy i spotkania naukowe,
- stylowej restauracji, nawiązującej do tradycji dawnego browarnictwa i kuchni staropolskiej.
Zygmunt Gloger całe swoje życie poświęcił ratowaniu polskich pamiątek przed zapomnieniem. Dziś, po wielu dziesięcioleciach, to jego własny dom i dziedzictwo zostały uratowane przez ludzi, którzy nie pozwolili, by obróciły się w pył.
Przed Tykocinem stoi teraz ogromne wyzwanie, ale i piękna misja. Jeśli wszystko pójdzie zgodnie z planem, w starych, neogotyckich murach w Jeżewie znów zatętni życie, a turyści i mieszkańcy będą mogli poczuć ducha dawnej, glogerowskiej Polski. Na tę chwilę warto poczekać.
(Ewa Bochenko)